Ik ga je iets vertellen dat je misschien al voelt, maar misschien nog niet precies kunt benoemen. De overheid is van plan om vanaf 2028 belasting te heffen over je werkelijke rendement in box 3. Dat klinkt in theorie eerlijk. In de praktijk is het voor veel gewone beleggers een flinke aanslag, en het raakt juist degenen die het systeem al jaren proberen te begrijpen.

Laat me je door de cijfers leiden. Dan snap je waarom zoveel mensen boos zijn.

Hoe werkt box 3 nu?

Momenteel betaal je in box 3 belasting over een fictief rendement. De belastingdienst gaat er niet vanuit wat je daadwerkelijk hebt verdiend, maar rekent met vaste percentages. Voor 2025: 1,44% over spaargeld, 5,88% over beleggingen. Over dat fictieve rendement betaal je 36% belasting.

Voorbeeld: je hebt 50.000 euro belegd in ETFs. De belastingdienst rekent met 5,88% fictief rendement: 2.940 euro. Belasting: 36% × 2.940 = 1.058 euro. Of je nu 10% winst hebt gemaakt, 2% verlies, of 0%. Je betaalt altijd hetzelfde. Er is een heffingsvrij vermogen van 57.000 euro per persoon (114.000 euro voor fiscale partners samen). Tot dat bedrag betaal je niks.

Wat verandert er in 2028?

De overheid wil overstappen naar belasting over werkelijk rendement: dividend, rente, én de jaarlijkse waardestijging van je beleggingen. Inclusief ongerealiseerde winst. Dat laatste punt is de bom.

Stel je hebt ETFs die dit jaar 12% zijn gestegen. Je hebt niets verkocht. Je hebt geen geld ontvangen. Maar je portefeuille is 12.000 euro meer waard op papier. Onder het nieuwe stelsel betaal je belasting over die 12.000 euro, ook al heb je er geen cent van gezien.

Je betaalt straks belasting over winst die je nog niet hebt. Over geld dat je niet kunt aanraken. Geld dat volgend jaar misschien weer weg is.

De berekeningen: wat kost het je concreet?

Het belastingtarief in het nieuwe systeem wordt naar verwachting 36% over werkelijk rendement.

Scenario 1: Gewone belegger, 80.000 euro in ETFs, goed jaar (8%)
Belastbaar boven vrijstelling: 80.000 - 57.000 = 23.000 euro (alleenstaand; fiscale partners hebben samen 114.000 euro vrijstelling). Rendement 8% = 1.840 euro winst. Belasting: 36% × 1.840 = 662 euro. Huidig stelsel: 36% × (5,88% × 23.000) = 487 euro. Verschil: 175 euro meer in een goed jaar, te overzien.

Scenario 2: Zelfde belegger, slecht jaar (-10%)
Verlies: -2.300 euro. Belasting: 0 euro, verlies doorschuiven naar volgend jaar. Maar: die verliesverrekening is alleen bruikbaar tegen toekomstig box 3-rendement, niet tegen je salaris. Je kunt een stapel niet-verrekenbaar verlies opbouwen.

Scenario 3: Serieuze belegger, 300.000 euro, rendement 3%
Belastbaar: 300.000 - 57.000 = 243.000 euro (alleenstaand; fiscale partners: 300.000 - 114.000 = 186.000 euro belastbaar). Rendement 3% = 7.290 euro. Belasting: 36% × 7.290 = 2.624 euro. Netto rendement: 4.666 euro = 1,9%. Inflatie was 3%. Je koopkracht daalt, maar je betaalt wel belasting.

Scenario 4: Het nare geval: grote stijging gevolgd door crash
2028: portefeuille groeit van 200.000 naar 240.000 euro. Papieren winst: 40.000 euro. Belasting: ≈ 8.000 euro. Je betaalt dit cash. Dan komt 2029: beurscrash, portefeuille daalt naar 180.000 euro. Verlies verrekent naar 2030. Maar de 8.000 euro belasting die je hebt betaald over winst die er nu niet meer is? Weg.

In 2028 betaal je 8.000 euro over papieren winst. In 2029 verdampt die winst door een beurscrash. De belasting blijft. Dat is het probleem.

Waarom is dit fundamenteel oneerlijk?

In box 1 betaal je pas belasting bij realisatie als je verkoopt. In het nieuwe box 3-stelsel betaal je over de jaarlijkse waardestijging, ook zonder verkoop. Dat creëert een liquiditeitsprobleem: je moet belasting betalen over geld dat je nog niet hebt ontvangen en misschien nooit ontvangt.

Bovendien is verliesverrekening asymmetrisch. Winst wordt direct belast; verlies wordt uitgesteld en is alleen verrekenbaar met toekomstig box 3-rendement, niet met je salaris of andere inkomsten. Winst is van jou en de overheid. Verlies is alleen van jou.

De Hoge Raad verklaarde het vorige box 3-stelsel al ongrondwettelijk in het Kerst-arrest van december 2021. Belastingadvocaten bereiden bezwaarprocedures voor op het nieuwe stelsel. De kans dat ook dit systeem juridisch aangevochten wordt, is reëel, zeker het belasten van ongerealiseerde winst is in veel landen omstreden.

Wat kun je nu al doen?

Maximaal gebruik maken van lijfrente. Geld in een lijfrente of bankspaarproduct valt niet in box 3. Als je jaarruimte hebt, is dit sowieso interessant, en met het nieuwe stelsel in aantocht nóg meer.

Extra aflossen op je hypotheek. Overwaarde in je eigen huis valt niet in box 3. Extra aflossen levert een gegarandeerd, belastingvrij rendement ter hoogte van je hypotheekrente. Bij een rente van 4% is dat na belasting aantrekkelijker dan beleggen met een verwacht netto rendement van pakweg 5 tot 5,5%.

Bijhouden van je kostprijs. In het nieuwe stelsel is je aankoopprijs (kostprijs) van je beleggingen cruciaal. Het bepaalt hoeveel winst je hebt gemaakt. Zorg dat je dit goed administreert, zeker als je al jaren belegt.

Politiek volgen. De definitieve uitwerking van het nieuwe stelsel is nog niet vastgesteld. Er zijn debatten over de verliesverrekening, het belasten van ongerealiseerde winst, en de hoogte van het tarief. Houd de politieke ontwikkelingen bij via de website van de Rijksoverheid of via de Financieel Dagblad.

Wat zeker is: de tijden van een eenvoudig fictief tarief lopen af. Het nieuwe systeem vraagt meer bijhouding en planning. Maar voor mensen die zich voorbereidden, zijn er nog genoeg mogelijkheden om de schade te beperken.